کد خبر : 6899
Print
مهران صولتی؛ دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبایی

ما و شهر(1)

شنبه ۲۴ مرداد ۱۳۹۴ ساعت ۲۳:۳۳

سبزوارنگار/این یادداشت می کوشد از اقداماتی سراغ گیرد که ما در قبال شهر انجام داده ایم و از پیامدهایی پرسش کند که در اثر حاکمیت چنین نگاهی ایجاد شده است.

Image titleما و شهر؛ نگاهی اجتماعی به تحولات شهری ( 1 ) - مهران صولتی*

ما با شهر چه کرده ایم؟

اگر چه شهرنشینی از قدمت و سابقه زیادی در جهان برخوردار است ولی از عمر شهرنشینی مدرن بیش از چند قرن نمی گذرد. شاید مهمترین وجه تمایز این دو دوره غلبه نگاه مدرن و دکارتی به شهر باشد. بر اساس این نگرش؛ آدمی می تواند بل محق است که در طبیعت تصرف کند و آن را به شکل دلخواه خود در آورد. تا پنجاه سال گذشته چنین نگاهی بر اذهان صاحب نظران سیطره داشت ولی از نیمه سده بیستم به این سو عوارض این نگرش موجب ترک برداشتن ذهنیت های گذشته شد. این یادداشت می کوشد از اقداماتی سراغ گیرد که ما در قبال شهر انجام داده ایم و از پیامدهایی پرسش کند که در اثر حاکمیت چنین نگاهی ایجاد شده است.

1-جدایی شهر از محیط زیست: شهر سازان و معماران از عقلانیتی بهره می برند که می توان آن را صوری یا رسمی نامید از آن رو که می کوشد تا زیست اجتماعی و طبیعی را کمّی و محاسبه پذیر سازد. در چنین نگاهی محیط زیست تابعی از توسعه شهری محسوب می شود که می توان در زمان ضرورت آن را از میان برداشت. گسترش سکونت گاه های شهری به جنگل ها، مراتع و زمین های کشاورزی در کنار حذف و انقراض گونه های کمیاب گیاهی و جانوری، آلودگی و خشکی منابع تجدید ناپذیر آبی و... حاصل حاکمیت عقلانیت صوری در میان مهندسان و شهرسازان می باشد.

2-جدایی شهر از جامعه: برای شهر سازان و معماران همواره فردیت اولویتی فراتر از جماعت داشته است. چنین نگاهی میان فرد و جامعه، جدایی می افکند و می کوشد تا از فضاهای اجتماعی شهری به فضاهای تجاری خانگی عبور کند. حضور شهروندان به محیط های خانگی منحصر شده و خود این محیط ها هم خصوصی سازی می شوند. فضاهای اجتماعی شهری هر چه بیشتر محدود و در اثر حاکمیت سرمایه فضاهای تجاری مسکونی جایگزین آن ها می شوند. گسترش انواع بازارها و پاساژها می تواند از نشانه های چنین رویکردی تلقی شود که طی آن جامعه هر چه بیشتر از حوزه عمومی در معنای هابرماسی آن فاصله می گیرد.  از همین رو شهروندان هرچه بیشتر از انگیزه مشارکت در تحولات شهری تُهی و به زندگی فردی و خانوادگی خو می کنند.

3-جدایی شهر از زندگی: سرمایه داری می کوشد تا نشان دهد بهترین نوع زندگی آن است که محدود به رهایی فرد از قیود اجتماعی و مبتنی بر تحقق آزادی های فردی می باشد. زندگی که محاط در چاردیواری منزل بوده و از مزاحمت های دیگران مصون می باشد. از این منظر شهروند موفق کسی است که می کوشد تا در رقابتی سخت و نفس گیر و بدون کمک گرفتن ازدیگران به نهایت موفقیت و کامیابی اقتصادی دست یابد. در چنین خوانشی از زندگی جایی برای تکالیف و مسئولیت های اجتماعی وجود ندارد و همه تلاش شهروندان معطوف به تحقق حقوق فردی مدنی می باشد. در همین راستا مشارکت اجتماعی جای خود را به رقابت فردی می دهد و رفاه اقتصادی بر همبستگی جمعی غلبه می یابد. نقطه ای که در آن جامعه به نفع اقتصاد مصادره می شود(اباذری). بر همین اساس سرمایه داری می کوشد تا فضاهای شهری را به سوی جدایی هرچه بیشتر فرد از جامعه، انحلال آن در پدیده مصرف و بی توجه به دغدغه های دیگران معطوف نماید. در چنین فضایی شهروندان می آموزند که در قبال جامعه مسؤولیتی ندارند و فقط محق به تامین مطالبات شخصی خود می باشند. آسیب های اجتماعی هم تنها زمانی اهمیت می یابند که نزدیکان، خویشان و فرزندان ما به آن مبتلا شده باشند. اینجاست که رویای؛ زندگی بهتر با دغدغه اجتماعی کمتر تحقق می یابد!!!

تکمله: آن زمان که شهروندان میان خود و شهر جدایی افکندند شاید هرگز تصور نمی کردند که بسیار زودتر از آن چه تصور می کردند دچار خسران و آسیب شوند. از همین رو بود که بعد از جنگ جهانی دوم  وزن رویکردهای اجتماعی انتقادی به تحولات شهری پررنگ تر شد. در همین راستا کشورهای توسعه یافته کوشیدند تا به اندیشه اجتماعی بازگردند و با بهره گیری از مقوله سرمایه اجتماعی میان فرد و جامعه پیوند ایجاد کنند اما در ایران ما همچنان با حاکمیت نگاه مهندسی و فقدان نگرش اجتماعی مواجه هستیم.  

 * دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه علامه طباطبایی

نظر دهید ...
نظر شما :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیکی :
تصویر امنیتی :
CAPTCHA
نظرات شما ...
یادداشت ها

افکار عمومي و چند نکته ! ​

رئیس‌جمهور واقعی، مقام رهبری است

از شریعتی ساواکی تا مصدق انگلیسی!!

دولت تا اطلاع ثانوی تدارکاتچی است!

برای مردی از تبار خدمت و فروتنی!

چرا سیاست در ایران بسیار جذاب است؟

مردانی که افسار رفتار و زبان خود را ندارند از رفتن به ورزشگاه محروم شوند

باید ضمانت اجرایی منشور حقوق شهروندی تضمین شود

تمامی تلاشم را در جهت دفاع از کیان آموزش و پرورش به کار خواهم بست

فاشیسم دم در ایستاده است!

گریس چرخ های بوروکراسی

مبارزه با اژدهای هفت سر فساد

نقطه پایانی بر یک آپارتاید!

نوید بازگشت امید به سیاست ایران!

از انقلاب دفاع می کنم

حجاب انقلابی و انقلاب حجابی

با وجود هزار انتقاد ریز و درشت

دوازده اشتباه جمعی زمانه ی انقلاب 57

«رفراندوم»؛ راهِ حل اختلاف درباره ی چگونگی نظر «مردم»

شکست اخلاقی آموزش و پرورش

ديكتاتور، تنهاست

جامعه زخم‌خورده اژدهای کومودو

ارزیابی کارنامه شبکه های اجتماعی در اعتراضات اخیر

سهم خواهی بی ثمر

بیانیه انجمن اسلامی معلمان سبزوار پیرامون اعتراضات اخیر کشور

بازخوانی حادثه‌های اخیر و مساله‌ی امنیت ایران

برای گشایش فضای گفت‌وگو و اعتراض اقدامات عملی صورت گیرد

بازیچه بیگانگان یا آتشفشان‌های خودساخته؟

از روحانی ناامیدیم ولی از خودمان نه!

استاني شدن بودجه آموزش‌و‌پرورش؛ فرصت يا چالش‌؟