کد خبر : 6921
Print
محمد محبی:

دروغ مقدس

شنبه ۷ شهریور ۱۳۹۴ ساعت ۲۲:۳۱

Image titleدروغ مقدس/محمد محبی

سبزوارنگار/در چند هفته اخیر مباحثی مطرح است بر این مضمون که برای بدنام کردن مخالفین نظام و اسلام، می توان به آنها دروغ و تهمت بست و حتی ناسزا گفت تا آبرویشان برود. این بحث در گذشته هم مطرح بوده است. متاسفانه عده ای برای این کار توجیه شرعی هم دارند و این دروغگویی و تهمت زنی را مقدس می پندارند. لذا برخی عوام ناآگاه هم این سخنان بی پایه را می شنوند و باور میکنند که در رفتار با مخالف، هر کاری جایز است. شایع شدن چنین روشی، عواقب جبران ناپذیری دارد و دین و دنیای مردم را بر باد می دهد.

از نماینده‌ی ولی فقیه و مدیرمسوول روزنامه کیهان نقل شده که «در فقه بابی داریم تحت عنوان «مباهته». مطابق با این بابِ فقهی، اگر مردم به دور کسی جمع شوند که محبوبیت و نفوذ زیادی دارد و در عین حال خلاف اسلام سخن می گوید و نمی توان مردم را از اطراف او پراکنده کرد، می توان به او «بهتان» و «تهمت» زد و شخصیت او را تخریب کرد و از این طریق با او در پیچید و از نفوذ و تأثیرش کاست.»

شاید دلیل بسیاری از دروغ پراکنی ها و تهمت زنی های این روزنامه و همچنین فحاشی و هتاکی و بددهنی برخی شخصیت ها و جریان های مشابه سیاسی ریشه در همین باور به غایت غلط باشد. در طول بیست و چند سال اخیر، افراد زیادی آماج حملات این روزنامه بوده اند و دریغ از چاپ یک خط جوابیه قربانیان دروغ پردازی. ما امیدواریم که بخاطر بدفهمی از یکسری مفاهیم دینی و داشتن درد دین و درد نظام دچار این انحراف وحشتناک شده و بهتان زدن و دشنام دادن به مخالف را امری مقدس می پندارند. اما اگر از روی شیطنت و مطامع اهریمنی، اینگونه عمل کردند و مکنند، کاری از دست کسی ساخته نیست.

اما ریشه مفهوم «مباهته» در فقه چیست؟

اولا هیچ فقیه شناخته شده ای، بهتان زدن، دشنام دادن و دروغ بستن به مخالف را تجویز نکرده است بلکه شدیدا از این اعمال نهی کرده اند. اما عده قلیلی هستند که با استناد به یک حدیث در «الکافی» مفهوم «مباهته» را توجیه میکنند. متن حدیث بدین شرح است:

الکافی للشیخ الکلینی (ج۲ / ص۳۷۶) : محمد بن یحیى ، عن محمد بن الحسین ، عن أحمد بن محمد بن أبی نصر ، عن داود ابن سرحان ، عن أبی عبد الله (امام جعفر صادق علیه السلام) قال : قال رسول الله (صلى الله علیه وآله): « إذا رأیتم أهل الریب والبدع من بعدی فأظهر والبراءه منهم وأکثروا من سبهم والقول فیهم والوقیعه وباهتوهم کیلا یطمعوا فی الفساد فی الاسلام ویحذرهم الناس ولا یتعلمون من بدعهم یکتب الله لکم بذلک الحسنات ویرفع لکم به الدرجات فی الآخره .»

یعنی : «محمّد بن یحیی، از محمّد بن حسین، از احمد بن محمّد بن ابی نصر، از داوود بن سرحان از ابو عبدالله امام جعفر صادق (ع) روایت کرده است که گفت رسول خدا -صلی الله علیه و آله و سلم- فرمود: «پس از من هنگامی که اهل شک و بدعت را دیدید بیزاری خود را از آنها آشکار کنید و دشنام بسیار بدان‌ ها دهید و درباره آنان بدگویی کنید و به ایشان بهتان زنید تا نتوانند به فساد در اسلام طمع بندند و در نتیجه، مردم از آنان دوری گزینند و بدعت‌ های ایشان را نیاموزند (که اگر چنین کنید) خداوند برای شما در برابر این کار، نیکی ‌ها نویسد و درجات شما را در آخرت بالا برد»

این روایت را ۱۵ عالم بزرگ شیعی تصحیح کرده اند از جمله ، مسالک الأفهام للشهید الثانی (ج۱۴ / ص۴۳۴) – مرآه العقول فی شرح أخبار آل الرسول للعلامه المجلسی (ج۱۱ / ص۷۷) – مجمع الفائده للمحقق الأردبیلی (ج۱۳ / ص۱۶۶) و …. و از لحاظ قواعد علم جرح و تعدیل ، ایراد چندانی نمیتوان به ان گرفت . ولی چند نکته قابل ذکر است. لذا از لحاظ سندی و سلسله روات، خدشه چندانی نمی توان بر آن وارد کرد.

«مباهته» از فعل امر «باهتوهم» (ریشه «بهت») در این حدیث گرفته شده است. اما آیا فعل «باهتوهم» به معنای «امر به بهتان زدن و دروغ بستن» است؟ در پاسخ باید گفت که همیشه اینگونه نیست. به عنوان مثال فعل «بهت» در آیه ۲۵۸ سوره بقره آمده است و هرگز معنای بهتان بستن را نمی دهد. متن آیه ۲۵۸ سوره بقره:
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِی حَآجَّ إِبْرَاهِیمَ فِی رِبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللّهُ الْمُلْکَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِیمُ رَبِّیَ الَّذِی یُحْیِی وَیُمِیتُ قَالَ أَنَا أُحْیِی وَأُمِیتُ قَالَ إِبْرَاهِیمُ فَإِنَّ اللّهَ یَأْتِی بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذِی کَفَرَ وَاللّهُ لاَ یَهْدِی الْقَوْمَ الظَّالِمِینَ (بقره/۲۵۸)

معنای آیه: آیا دیده ای کسی را که با ابراهیم درباره (الوهیّت و یگانگی) پروردگارش راه مجادله و ستیز در پیش گرفت ، بدان علّت که الله بدو حکومت و شاهی داده بود ؟ هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگار من کسی است که زنده می گرداند و می میراند. او گفت: من (با عفو و کشتن) زنده می گردانم و می میرانم. ابراهیم گفت : همانا الله خورشید را از مشرِق برمی آورد، پس تو آن را از مغرب برآور. پس آن (مرد کافر) حیران و مبهوت شد. و الله مردم ستمکار را هدایت نمی کند.

همانطور که در معنای آیه فوق می بینیم «بهت» به معنای حیران کردن و مبهوت کردن طرف مقابل است. بدین معنی که حضرت ابراهیم با جبار زمانش (نمرود) و اعوان و انصارش مباحثه کرد و در نهایت ایشان را محکوم و مبهوت کرد. این محکوم و مبهوت کردن با بحث علمی و منطقی به دست آمده است نه با بهتان زدن و دروغ بستن و ناسزاگفتن!

به همین سیاق، علمای بزرگ شیعه در معنای حدیثی که در بالا بدان ذکر شد، کلمه «باهتوهم» را هم به معنای مبهوت کردن تفسیر نموده اند. به چند مورد از این تفاسیر اشاره می شود:

فیـض کاشـانی «باهتوهم» را به معنی آن میدانست که: «جادلوهم و اسکتوهم و اقطعوا الکلام علیهم» یعنی با آنان چنان سخن بگوئید که ساکت شوند و حرفی برای گفتن نداشته باشند (ج۱، ص۲۴۵)

ملاصالح مازندرانی توضیح می دهد که «بهت» به معنای «تحیّر» است، پس معنی روایت چنین می شود که با «حجت قاطع» و دلیل محکم، راه ها را به روی بدعت گذاران ببندید تا آنها مبهوت شوند. (مازندرانی، شرح اصول کافی، ج۱۰،ص۴۳)

شهید مطهری در این باب می نویسند: «بعضی آدم های «بی سواد» این «باهتوهم» را اینطور معنی کرده اند که به آنها تهمت بزنید ودروغ ببندید، و بعد می گویند: اهل بدعت دشمن خدا هستند و من دروغ علیه او جعل می کنم، با هر کسی هم که دشمنی شخصی داشته باشد،می گوید: این ملعون اهل بدعت است، صغری و کبری تشکیل می دهد، بعد هم شروع می کند دروغ جعل کردن علیه او. آن وقت است که شما می بینید، دروغ اندر دروغ جعل می شود» ( مجموعه آثار، ج۲۶، ص۴۱۷)

در طول تاریخ هیچ عالم صاحب اندیشه ای در عالم تشیع، نه تنها دروغ بستن به مخالف را تجویز نکرده است. بلکه توصیه همه این بزرگان این بوده است که در مباحثه با مخالفین و حتی سرسخت ترین دشمنان دین، نهایت ادب و منطق و صداقت را رعایت کنید. سخن مرحوم مقدس اردبیلی در این مورد بسیار جالب است: «مسلمانی که عقیده ی کافری را مورد نقد و اعتراض قرار می دهد، فقط می تواند از «دلیل منطقی» بر علیه او استفاده کند، و حق ندارد به او نسبت ناروا داده و او را قذف کند، حتی اجازه نداردکه زشتی های ظاهری و یا عیوب باطنی اش را موجب ناسزا قرار داده و به او خطاب کند: ای جزامی، و لو در واقع هم جزامی باشد، ویا او را کودن و پست بنامد! مسلمان حق ندارد، به دین و آئین کفر او دروغ ببندد و زشتی ها و ایراداتی که در آن واقعا وجود ندارد، به آن نسبت دهد. از قواعد شهید هم همین طور استفاده می شود.» ( اردبیلی، مجمع الفائده، ج۱۳، ص۱۶۴)

همچنین شهید ثانی رضوان الله تعالی علیه می گفت: :«یصح مواجهتهم بما یکون نسبته الیهم حقا لا بالکذب» یعنی «در نقد و اعتراض آنها ، نباید ذره ای از حقیقت منحرف شده و مرتکب دروغ گردید»

در عین حال عده قلیلی بر این تفسیر از فعل «باهتوهم» ایراد گرفته اند. خلاصه ایراد این طیف این است که هر چند فعل ثلاثی مجرد «بهت» بمعنای: دهش و سکت متحیرا (مدهوش و حیرت زده خاموش شد) آمده است ولی این فعل، چون به باب «مفاعله» رود و بصورت «باهت» در آید بمعنای: «حیره و ادهشه بما یفتری علیه من الکذب» بکار می ‌رود یعنی : «با دروغی که به او بست، وی را حیرت زده و مدهوش ساخت» استناد می کنند به المنجد ذیل واژه «بهت».

برخی از فقها از جمله مرحوم شیخ انصاری صاحب المکاسب و الرسایل ، مرحوم آیت الله العظمی خویی و مرحوم آیت الله العظمی گلپایگانی دلالت این حدیث را بر جواز بهتان زدن به اهل بدعت، پذیرفته‌اند. (الدرّ المنضود، گلپایگانی، ج ۲، ص ۱۴۹)

شیخ انصاری به صورت احتمال این نظریه را مطرح کردهاست. (المکاسب، ج ۲، ص ۱۱۸)

آیت الله خویی نیز با شرایطی این برداشت را پذیرفته و در صورت عدم وجود آن شرایط هجو آنان حتی در عیوب موجود در آنان را نمیپذیرد. ( مصباح الفقاهه، ج۱، ص ۷۰۱)

آیت الله گلپایگانی که این نظرش در کتاب الدرّ المنضود نوشته یکی از شاگردانش آمده با اعتراض وی همراه بوده و وی در پاورقی با ذکر دیدگاه مجلسی و صاحب ریاض نظر استاد خود را رد میکند.

سیدمحمدجواد غروی ، در مقاله «تفسیر باهتوهم» ۱۲ اشکال بر این معنی از حدیث می گیرد که در این خلاصه نمی گنجد و دوستان را به مطالعه آن دعوت میکنم.

اما بر فرض محال اگر این معنی درست باشد، بازهم دلیل بر پذیرش این روش در اسلام نیست.

چون این معنی از حدیث با صریح چند آیه از قرآن در تضاد اشکار است . میدانیم که اگر حدیثی با نص قرآن در تضاد باشد . بدون در نظر گرفتن سند باید آن را رد کنیم . در ذیل به چند آیه اشاره میشود:

۱- «وَلاَ یَجْرِمَنَّکُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلَی أَلاَّ تَعْدِلُواْ.»( (مائده / ۸) یعنی «دشمنی با گروهی، شما را به بی‌عدالتی درباره آنها وادار نکند».

۲- «وَلاَ تَسُبُّواْ الَّذِینَ یَدْعُونَ مِن دُونِ اللّهِ فَیَسُبُّواْ اللّهَ عَدْواً بِغَیْرِ عِلْمٍ» (انعام / ۱۰۸) یعنی «کسانی را که (مشرکان) جز خدا می ‌خوانند دشنام ندهید زیرا که ایشان نیز ستمگرانه و ناآگاهانه به خدا دشنام می ‌دهند».

با این آیات نه تنها بهتان زدن بلکه دشنام دادن به مخالف در هر حالتی، نکوهیده است. در سیره هیچ یک از امامان هم از عمل «مباهته» و حتی ملایم ترین توهین و نیش و کنایه به مخالفین حدیثی به ما نرسیده است.

اندیشمند و متفکر بزرگ معاصر مرحوم استاد مطهری با اشاره به یک نمونه در این باره، جامعه ما را «اجتماع ننگین» می نامد، مطهری با درایت و بصیرت خود، انحرافات اخلاقی در میان متدینان را به خوبی تشخیص داده بود و نسبت به خطرات آن هشدار داد، ولی تا وقتی که در صدد یافتن ریشه های این انحراف بر نیائیم و تا وقتی که نپذیریم این انحرافات در حوزه ی «بی سوادان جامعه» محدود نمی شود، بلکه در بیرون آن ریشه دارد (سروش محلاتی، وبسایت شخصی)

آری تا زمانی که اخلاق را بر دیانت و فقاهت، حاکم نکنیم، وضع جامعه ما به همین منوال خواهد بود. وقتی بی اخلاقی از طرف مدغیان ارزشها و دینداری، دیده میشود از عوام جامعه چه انتظاری می توان داشت؟ وقتی در رسانه های عمومی و در مقابل چشم میلیونها انسان آشکارا دروغ گفته میشود، تلاش برای اصلاح اخلاق جامعه بیهوده است. در پایان به جمله معروف داریوش اول هخامنشی اشاره میشود که در یک نیایشی از خداوند می خواهد که این کشور را از «دروغ و قحطی و دشمن، مصون بدارد» آیا می دانید چرا دروغ را بالاتر از قحطی و دشمن آورده است؟ برداشت بنده حقیر این است که: اگر قحطی شود، نان و نمک خود را با همدیگر تقسیم میکنیم و بالاخره قحطی را رد میکنیم. اگر دشمن وارد این آب و خاک شود، مثل چندین هزار سال اخیر، اسلحه به دست می گیریم و به جنگ دشمن می رویم. اما امان از دروغ! که همه چیز را نابود می کند.

نظر دهید ...
نظر شما :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیکی :
تصویر امنیتی :
CAPTCHA
نظرات شما ...
یادداشت ها

افکار عمومي و چند نکته ! ​

رئیس‌جمهور واقعی، مقام رهبری است

از شریعتی ساواکی تا مصدق انگلیسی!!

دولت تا اطلاع ثانوی تدارکاتچی است!

برای مردی از تبار خدمت و فروتنی!

چرا سیاست در ایران بسیار جذاب است؟

مردانی که افسار رفتار و زبان خود را ندارند از رفتن به ورزشگاه محروم شوند

باید ضمانت اجرایی منشور حقوق شهروندی تضمین شود

تمامی تلاشم را در جهت دفاع از کیان آموزش و پرورش به کار خواهم بست

فاشیسم دم در ایستاده است!

گریس چرخ های بوروکراسی

مبارزه با اژدهای هفت سر فساد

نقطه پایانی بر یک آپارتاید!

نوید بازگشت امید به سیاست ایران!

از انقلاب دفاع می کنم

حجاب انقلابی و انقلاب حجابی

با وجود هزار انتقاد ریز و درشت

دوازده اشتباه جمعی زمانه ی انقلاب 57

«رفراندوم»؛ راهِ حل اختلاف درباره ی چگونگی نظر «مردم»

شکست اخلاقی آموزش و پرورش

ديكتاتور، تنهاست

جامعه زخم‌خورده اژدهای کومودو

ارزیابی کارنامه شبکه های اجتماعی در اعتراضات اخیر

سهم خواهی بی ثمر

بیانیه انجمن اسلامی معلمان سبزوار پیرامون اعتراضات اخیر کشور

بازخوانی حادثه‌های اخیر و مساله‌ی امنیت ایران

برای گشایش فضای گفت‌وگو و اعتراض اقدامات عملی صورت گیرد

بازیچه بیگانگان یا آتشفشان‌های خودساخته؟

از روحانی ناامیدیم ولی از خودمان نه!

استاني شدن بودجه آموزش‌و‌پرورش؛ فرصت يا چالش‌؟