کد خبر : 8630
Print
مهران صولتی:

نخست مشارکت، بعد گفت و گو

چهارشنبه ۲۱ مهر ۱۳۹۵ ساعت ۰۸:۴۸

Image titleسبزوارنگار/نخست مشارکت، بعد گفت و گو

مهران صولتی*

ایران، یک جامعه بدون گفت و گو است. سیطره "مونولوگ" بر "دیالوگ "، اشتیاق به "پرگویی" و "کم شنوی"، میل مفرط به تحکم و سلطه ورزی، نبود سازوکارهای روشن و شناخته شده برای گسترش گفت و گو های معنادار و جمعی، حاکمیت اسطوره قاطعیت، و طرد فرآیندهای دستیابی به سازش های ماندگار در فرهنگ سیاسی، از نشانه های مهجور ماندن "گفت و گو" در ایران است. 

از سوی دیگر ایران امروزه با بحران هایی  دست و پنجه نرم می کند که راهکارهای کاهش و فیصله یافتن آن ها جز از مسیر گفت و گو نمی گذرد: 
۱- بحران منابع آبی به مرحله خطیری رسیده است. مصرف ۷۴ تا ۸۶ درصد منابع تجدید پذیر کشور موجب نشست دشت ها، پوکی خاک، خالی از سکنه شدن حدود ۷۰۰۰ روستا، و قرار گرفتن کشور در مرز فاجعه می باشد.
 ۲- بحران رکود و اشتغال، موجب محدود شدن مشارکت اقتصادی نیروهای فعال کشور در مرز ۲۴ میلیون نفر، رسیدن تعداد بیکاران به حدود ۱۱ میلیون نفر در سال ۱۴۰۰ و نابرابری جنسیتی شدید نیروی کار کشور ( ۱۳.۵% زنان و ۸۶.۵% مردان در بازار کار حضور دارند )  شده است.
۳-بحران فساد سیستمی که تا بن استخوان نظام اداری را آلوده ساخته و موجب کاهش عظیم میزان بهره وری کشور شده است. این بحران نه تنها نظام اقتصادی کشور را فشل و ناکارآمد ساخته بلکه مهم ترین عامل بی اعتمادی شهروندان نسبت به حاکمیت سلامت و اخلاق نزد مجریان و کارکنان می باشد.
۴-بحران سرمایه اجتماعی که در هر دو بعد پیوند و اعتماد به مرحله مخاطره آمیزی رسیده است. پیوندهای اجتماعی به ارتباطات فامیلی و خانوادگی تقلیل یافته و اعتماد شهروندان به فرآیندهای اجتماعی به شدت مخدوش شده است. ایران امروز به شدت از فقدان ارتباطات شبکه ای شهروندان رنج می برد؛ بیش از ۹۰ درصد شهروندان با شوراها یا دیگر گروه های علمی، صنفی، سیاسی همکاری نمی کنند. همچنین میزان عدم همکاری مردم با مدارس، بسیج، گروه های خیریه و ورزشی به بیش از ۷۰ درصد می رسد. ایران امروز تنها نام جامعه را یدک می کشد و بیشتر درگیر نوعی فردگرایی افراطی شده است. از سوی دیگر میزان اعتماد نیز به دلیل همین فقدان ارتباطات اجتماعی و شبکه ای وضعیت مخاطره آمیزی یافته است؛ در سال ۸۴، بیش از ۷۰ درصد مردم میزان چاپلوسی، دورویی، تقلب و کلاهبرداری در جامعه را "زیاد" ارزیابی کرده اند. برعکس  بیش از ۵۰ درصد مردم میزان گذشت، امانتداری، انصاف، تعهد و صداقت در جامعه را "کم" دانسته اند. این ها و بیش از این ها، دلایل محکمی بر ضرورت شکل گیری و آغاز مجموعه ای از گفت و گوهای ملی پیرامون حل و فصل، یا دست کم کاهش این بحران ها به دست می دهد. 
به عنوان اصلی این یادداشت برمی گردیم؛ نخست مشارکت، بعد گفت و گو! واقعیت این است که با فراگیر شدن و استقبال از ایده گفت و گو(بخشی به دلیل تاسی از ایده حوزه عمومی و کنش ارتباطی هابرماس)، مجموعه ای از گفت و گوهای تزئینی در کشور شکل گرفت که به دلیل پراکندگی و سلیقه ای بودن نتوانست منجر به انباشت دانش و تجربیات شود. گفت و گوهایی که یا به دلیل گرفتار ماندن در مصادیق سیاسی به جنگ حنجره با حنجره تبدیل شدند، یا چندان محافظه کارانه که توان تحلیل واقعی و ساختاری مشکلات موجود را فاقد بودند. گفت و گوهایی که گویا فقط قرار بود زمان خالی برنامه سازان صداوسیما را پر کرده و احیاناً ویترین فاخری برای تلویزیون ورشکسته دولتی باشند. می کوشم تا در ادامه و با بهره گیری از آموزه های جامعه شناسان پدیدار شناس (ساتاس و وکسلر) نشان دهم که چگونه مشارکت می تواند مقدمه ای ضروری برای شکل گیری گفت و گو تلقی شود.این دو جامعه شناس کوشیدند تا نشان دهند که شرط لازم برای شکل گیری کنش متقابل عبارت از حضور دو نفر، آگاهی نسبت به حضور دیگری، ضروری بودن حضور دیگری و نهایتاً پذیرش یک رابطه تعاملی می باشد. به عبارت ساده تر چنین کنشی مستلزم به رسمیت شناختن طرف متقابل در یک رابطه برابر می باشد. بنابراین در روایت "ساتاس و وکسلر" مشارکت پیش نیاز و لازمه کنش متقابل محسوب می شود. کنشی که با فقدان یکی از طرفین شکل نمی گیرد و شاید بعد از آغاز، با غیبت یک طرف به سمت محو شدن و از دست رفتن نیل پیدا می کند. با الهام از این آموزه ها می توان گفت که فقدان گفت و گو در جامعه ایران بیشتر ناشی از علل ساختاری همچون رابطه عمودی و سلسله مراتبی، غیر پاسخگو بودن حکومت، عدم وجود شفافیت در مناسبات سیاسی - اقتصادی، ضعف جامعه مدنی و عدم شکل گیری خرد سیاسی و امنیتی شدن سریع مباحث می باشد. این عوامل ساختاری موجب کاهش مشارکت شهروندان در یک رابطه افقی و برابر با یکدیگر شده است. از همین رو  گفت و گو های مبتنی بر نابرابری های ساختاری بیشتر جنبه فانتزی یافته و معمولاً نمایشی برای وجود مناسبات دموکراتیک تلقی می شوند.

مشارکت به مثابه پیش نیاز گفت و گو باید از پایین ترین سطوح تربیتی و در مدارس آغاز شود. دانش آموزان در عمل باید بیاموزند که موفقیت در گرو فعالیت های جمعی و با رعایت قواعد مشخص قابل حصول است. باید بیاموزند که رعایت نظم و ترتیب می تواند دستیابی به هدف را آسان تر کند و این که می توان از مسیر مشارکت راه هایی برای حل یک مشکل پیدا کرد.البته این آموختن ها باید به صورت نظام مند و با کمترین توصیه های شفاهی صورت گیرد. در سال های بعد افزایش مشارکت باید به کمک تقویت شوراهای دانش آموزی که تعیین نقش های آن توسط نظام بوروکراتیک تعیین نشده باشد تداوم یابد. دانش آموزان از مسیر مشارکت با هم سالان به تدریج می آموزند که حضور دیگری برای شکل گیری کنش های متقابلی مانند "گفت و گو" ضروری می باشد. فرا می گیرند که به رسمیت شناختن دیگری، شرط لازم برای ظهور یک کنش متقابل موفق است و به تجربه می آموزند که باید سازوکارهایی برای حل مشکلات بروز یافته در یک کنش متقابل مختصر و سپس در وسعت معضلات جامعه وجود داشته باشد. بنابراین از مسیر نهادینه شدن و آموزش مشارکت کودکان در سنینی که بیشترین بخت برای جامعه پذیری وجود دارد، می توان به شکل گیری و فراگیر شدن "فرهنگ گفت و گو" امید بست. مشارکتی که منجر به ظهور و شکل گیری یک گفت و گوی کیفی و غنی شود، می تواند همواره از این فرهنگ پشتیبانی و مراقبت کند. چنین مشارکتی در صورت تداوم می تواند به مثابه انباشتی از دانش و تجربیات عمل نموده و الگوهای موفقی از گفت و گو های موفق را به جامعه عرضه کند. بنابراین به طور خلاصه می توان از پیوند عمیق و وثیق "مشارکت" و "گفت و گو" سخن گفت. بدون وجود مشارکتی داوطلبانه، خودجوش و درون زا، نمی توان امید به شکل گیری گفت و گوهایی موفق داشت. وضعیتی که در آن "گفت و گو" بیشتر ابزاری برای بزک کردن چهره غیر پاسخگوی یک حکومت، یا وسیله ای برای ماله کشی بر نارسایی های عمیق اجتماعی تلقی می شود.

* دانشجوی دکترای جامعه شناسی

مطالب ارزشمندتان را برای ما به آدرس: sabzevarnegar@gmail.com ارسال کنید.

نظر دهید ...
نظر شما :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیکی :
تصویر امنیتی :
CAPTCHA
نظرات شما ...
یادداشت ها

افکار عمومي و چند نکته ! ​

رئیس‌جمهور واقعی، مقام رهبری است

از شریعتی ساواکی تا مصدق انگلیسی!!

دولت تا اطلاع ثانوی تدارکاتچی است!

برای مردی از تبار خدمت و فروتنی!

چرا سیاست در ایران بسیار جذاب است؟

مردانی که افسار رفتار و زبان خود را ندارند از رفتن به ورزشگاه محروم شوند

باید ضمانت اجرایی منشور حقوق شهروندی تضمین شود

تمامی تلاشم را در جهت دفاع از کیان آموزش و پرورش به کار خواهم بست

فاشیسم دم در ایستاده است!

گریس چرخ های بوروکراسی

مبارزه با اژدهای هفت سر فساد

نقطه پایانی بر یک آپارتاید!

نوید بازگشت امید به سیاست ایران!

از انقلاب دفاع می کنم

حجاب انقلابی و انقلاب حجابی

با وجود هزار انتقاد ریز و درشت

دوازده اشتباه جمعی زمانه ی انقلاب 57

«رفراندوم»؛ راهِ حل اختلاف درباره ی چگونگی نظر «مردم»

شکست اخلاقی آموزش و پرورش

ديكتاتور، تنهاست

جامعه زخم‌خورده اژدهای کومودو

ارزیابی کارنامه شبکه های اجتماعی در اعتراضات اخیر

سهم خواهی بی ثمر

بیانیه انجمن اسلامی معلمان سبزوار پیرامون اعتراضات اخیر کشور

بازخوانی حادثه‌های اخیر و مساله‌ی امنیت ایران

برای گشایش فضای گفت‌وگو و اعتراض اقدامات عملی صورت گیرد

بازیچه بیگانگان یا آتشفشان‌های خودساخته؟

از روحانی ناامیدیم ولی از خودمان نه!

استاني شدن بودجه آموزش‌و‌پرورش؛ فرصت يا چالش‌؟