کد خبر : 9486
Print
حبیب قربانی:

جامعه ی مدنی مهمترین رکن اصلاح و توسعه ی جامعه

پنجشنبه ۱۴ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۵:۴۸

Image titleسبزوارنگار/جامعه ی مدنی مهمترین رکن اصلاح و توسعه ی جامعه 
حبیب قربانی*
برای رسیدن مردم سالاری به مرحله ای که بتواند همچون کشورهای توسعه یافته اهداف یک نظام اجتماعی را تحقق بخشد باید قوانین حاکم بر آن مانع تبعیض و ضامن آزادی های مشروع، به عنوان اصل انکار ناپذیر انسانیت باشد. می دانیم که انسان به خاطر آزادی و اختیارش در برابر خدا و اجتماع مسئول است. اما صرفا پرهیز از تبعیض و احترام به آزادی های مشروع مردم توسط نظام سیاسی به تنهایی نمی تواند موجب برقراری مردم سالاری و حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش باشد. مردم در کنار عدالت و آزادی به شناخت و آگاهی نیاز دارند. آگاهی لازمه ی آزادی در انتخاب و ملاک اصلی شناسایی سره از ناسره است. در مردم سالاری احزاب سیاسی، رسانه های آزاد و جامعه ی مدنی وظیفه ی آگاهی رسانی را بر عهده دارند و به عنوان ارکان مردم سالاری شناخته می شوند. وجود احزاب گوناگون و رقابت آنها باعث اداره ی بهتر جامعه، برملا شدن مفاسد احتمالی شده و به نفع مردم تمام می شود. رسانه های آزاد و خبرنگاران به عنوان چشم بینای مردم، همه جا هستند وکابوس سوء استفاده کنندگان از قدرت و بیت المال به شمار می روند. برای اصلاح جامعه و تقویت مردم سالاری بهترین راه توجه به ارکان آن است. در این یاد داشت درباره ی نقشی که جامعه ی مدنی می تواند در ساختار مردم سالاری و قدرتمند کردن آن داشته باشد مطالبی تقدیم مخاطبین محترم می گردد.
منظور از جامعه ی مدنی طیف وسیعی از گروه های سازمان یافته، غیر دولتی، داوطلبانه، مستقل و خود ساخته است که توسط مردم برای دسترسی به اهداف و علایق مشترکی به وجود می آید. البته برخی از کارشناسان رسانه های جمعی مستقل، هسته های مشاوره، انجمن های دانشگاهی، گروه های مذهبی، صنفی و اجتماعی را نیز در این طیف قرار می دهند. 
برای قرار گرفتن سازمان  های مردم نهاد یا سمن ها در جامعه ی مدنی باید برخی ویژگی های دیگری نیز داشته باشند. در مردم سالاری، گروه های جامعه ی مدنی، به قانون، حقوق فردی و حقوق گروه های دیگر احترام گذاشته و تلاش می کنند تا همه بتوانند نظرات خود را مطرح و علایق خود را دنبال کنند. به عبارت دیگر جامعه مدنی به دنبال تسامح و مدارا با گروه های دیگر است و از سیاست کثرت گرایی و تنوع دفاع می کند.
سمن ها ممکن است با احزاب سیاسی و دولت همراه شوند ولی باید استقلال خود را حفظ کنند. سمن ها به دنبال دسترسی به قدرت سیاسی برای خودشان نیستند. فقط می خواهند بر آنها تاثیر بگذارند. با این حال معمولا در دوران گذار گروه هایی به وجود می آیند که می خواهند فکر و حتی زندگی اعضای شان را به انحصار خود درآورند. این گروه ها از اعضای خود تنها حمایت و تبعیت می خواهند. چنین گروه هایی نسبت به اختلاف عقیده ی اعضای خود مدارا نمی کنند. به اعضا و گروه های مخالف خود، احترام نمی گذارند. مطلق گرا هستند. اغلب  این گروه ها فقط هنگام انتخابات به وجود آمده و جلودار احزاب سیاسی یا جنبش های اجتماعی می شوند. معمولا به دنبال پیروزی در کنترل هستند. چنین گروه هایی به عنوان بخشی از جامعه ی مدنی محسوب نمی شوند و نمی توانند در زمره ی گروه ها و سازمان هایی قرار گیرند که مردم سالاری را می سازند.
اما سوال اساسی این است که سازمان های مردم نهاد مستقل، داوطلبانه، قانون مدار، کثرت گرا، با تسامح و مدارای  جامعه ی مدنی برای حفظ و تقویت مردم سالاری چه کاری می توانند انجام دهند؟
نخستین و اساسی ترین نقش جامعه ی مدنی محدود کردن و کنترل قدرت دولتمردان است. البته مردم سالاری نیازمند عملکردهای خوب دولت مشروع و قانونی است. اما وقتی یک جامعه سال ها درگیر دولت یا رئیس جمهور دیکتاتور و مستبد شده باشد باید راه هایی بیابد که قدرت رهبران سیاسی و ادارات دولتی را بازرسی، بازبینی و مهار کند. فعالان جامعه ی مدنی باید یکی از اهداف خود را نظارت بر ادارات دولتی و نحوه ی استفاده ی آنها از قدرت شان بدانند. سمن ها می توانند در ارتباط با هر گونه سوء استفاده از قدرت توسط ادارات دولتی و مسئولین آنها، توجه افکار عمومی را برانگیزانند. در همین رابطه یکی دیگر از وظایف مهم سمن ها تاکید بر اجرای قانون گردش آزاد اطلاعات در نهادهای دولتی برای جلوگیری از فساد است.  
افشای جریان فساد نهادهایی که از بودجه ی دولتی و بیت المال استفاده می کنند دومین کارکرد مهم جامعه ی مدنی است. سازمان های مردم نهاد می توانند تغییرات مثبت برای اداره ی جامعه را به عنوان یک مطالبه عمومی به سازمان های دولتی تحمیل کنند. در واقع بدون سمن ها داشتن جامعه ی عاری از فساد ممکن نیست. حتی در جوامعی که قوانین ضد فساد سخت و محکمی دارند نیز بدون حمایت فعال و مشارکت افراد سازمان های مردم نهاد، قوانین عملکرد خوبی نخواهند داشت.

سومین کارکرد جامعه ی مدنی افزایش و بهبود مشارکت سیاسی است. سازمان های غیر دولتی با آموزش و افزایش آگاهی مردم درباره ی حقوق و تعهدات شان به عنوان شهروند جامعه ی مردم سالار، آنها را تشویق می کنند ضمن گوش دادن و تحقیق در ارتباط با دعاوی ستاد های انتخاباتی، در رای گیری شرکت کنند. همچنین این سازمان ها تمرینی برای افزایش مهارت های کار گروهی بین شهروندان و حل مشکلات مشترکی است که در جامعه وجود دارند. علاوه براین فعالیت سازمانهای غیر دولتی موجب بیان راحت دیدگاه های متنوع در ارتباط با اداره ی جامعه می شود.
کارکرد چهارم جامعه ی مدنی، بسط و تعمیق سایر ارزش های مردم سالاری است. ارزش هایی مانند مدارا ، اعتدال، سازگاری و احترام به عقاید متضاد به کمک نهادهای غیر دولتی در جامعه گسترش می یابند. بدون این فرهنگ ژرف و مداراگر، مردم سالاری به ثبات نمی رسد. البته این ارزش ها به راحتی آموخته نمی شوند. باید ضمن عمل و تمرین آموخته شوند. برای مثال موضوع کودک آزاری و یا خشونت علیه زنان موضوعاتی است که از طریق ایجاد نهادهای مردمی و مشارکت و گفتگوی فعال بین اعضای سمن ها می تواند در جامعه باعث بهبودی شود. 
پنجمین کارکرد جامعه ی مدنی، کمک به برنامه های توسعه محور یک شهر یا کشور است. موضوعاتی مانند محیط زیست یا معضل بیکاری و یا مشکلات تعلیم و تربیت آینده سازان جامعه، به کمک سازمان های مردمی می تواند عمومیت یافته و غالب اعضای جامعه را درگیر خود کند. به این ترتیب جامعه ی مدنی به عنوان یک یاور نظام مردم سالاری بخشی از بار اداره ی جامعه را به دوش کشیده و توسعه ی جامعه را رقم می زند.
در کنار پنج کارکرد قبل جامعه ی مدنی عرصه ای برای بیان علایق و سلیقه های گوناگون است. سازمان های مردم نهاد می توانند با در نظر گرفتن ملاحظات اعضای خود به عنوان زنان، دانش آموزان، کشاورزان، فرهنگیان، طرفداران محیط زیست، اصناف، وکلا، پزشکان و ...، برای بر آوردن علایق و سلیقه های آنها تلاش کنند. این گروه ها می توانند دیدگاه شان را در ارتباط با ادارات دولتی و اهداف مشترکی که دارند، قبل از ارائه به دوایر دولتی و سایر نهادها، در جلسات درون گروهی به بوته ی نقد گذاشته و بهترین اندیشه را به سطوح بالاتر ارائه کنند.
 در نظام های سیاسی مردم سالاری، جامعه ی مدنی یا سمن ها از مهمترین ارکان توسعه ی جامعه محسوب شده و باید حضور شان را ارج نهاد و صدای شان را شنید. مشکلات و آسیب های اجتماعی در کشور بدون کمک گرفتن از مردم و مشارکت فعال آن ها ممکن نیست. بنابراین شایسته است که مردان سیاست و تصمیم گیر، بستر مناسبی برای رشد و گسترش این نهادها فراهم کرده و از کارکردهای خوب آنها برای رشد و توسعه ی جامعه استفاده کنند. شهروندان محترم و گوناگونی که به طور تاریخی خواسته های به حق شان نادیده گرفته شده حق دارند گرد هم آمده و مستقل از دولت ولی در چارچوب قوانین کشور مطالبات شان را دنبال کنند. بدون سیاست بسط و گسترش نهادهای مدنی، هر هدفی که توسط دولت منتخب مردم تعریف شده باشد ناکام می ماند. یکی از این موارد فساد سیستماتیک در نهادهای دولتی است. بدون وجود سمن های ناظر و پی گیر اقدامات ادارات دولتی، هر چه قدر هم مجازات سختی برای افراد در نظر گرفته شود، بساط رشوه و سوء استفاده جمع نخواهد شد.

*کارشناس ارشد مطالعات جهان

مطالب ارزشمندتان را برای ما به آدرس: sabzevarnegar@gmail.com ارسال کنید.

نظر دهید ...
نظر شما :
نام و نام خانوادگی :
پست الکترونیکی :
تصویر امنیتی :
CAPTCHA
نظرات شما ...
آخرین اخبار

مرکز مشاوره تخصصی کودکان اوتیسم تاسیس می شود

علوم اجتماعی و محدودیت‌های قدرت

سرمایه گذاری؛ نیازمند ایجاد پیوست اقتصادی و گردشگری است

تخصیص 500 میلیارد ریال اعتبار برای توسعه مناطق روستایی خراسان رضوی

شناسایی دو هزار و 700فقره انشعاب غیرمجاز آب در سبزوار

مهمترین اولویت های شورای اسلامی شهر سبزوار

چهار بحران در مقابل تمدن ایران!

مردی که معلولیت را بی اثر کرد

کسب عناوین برتر استانی توسط بانوان ووشو کار سبزوار

برخورد با متخلفان ساختمانی

شکست را بپذیریم!

مجازات توهین به معلمین؛ سه تا شش ماه حبس خواهد بود

برگزاری نوزدهمین مانور سراسری زلزله و ایمنی مدارس در سبزوار

همکاری با انجمن اسلامی معلمان برای ما افتخار است

اولویت های کاری فرمانداران معرفی شد

آیین افتتاح نمایشگاه جاذبه های گردشگری ومعرفی اقوام ایرانی و صنایع دستی به روایت تصویر

آیین افتتاح نمایشگاه جاذبه های گردشگری ومعرفی اقوام ایرانی وصنایع دستی برگزار شد

معلمان گاهی به خاطر مطالبات صنفی، برچسب ضد امنیتی می خورند

سرمایه داروسازی طاها، طی سی ماه گذشته، 6برابر شده است

کمک 800 میلیارد ریالی خیران به آموزش و پرورش خراسان رضوی

باید تکلیف خود را درباره «پلورالیسم» در جامعه روشن کنیم

بررسی علل تخریب ساختمان ها در زلزله ۲۱آبان۹۶ غرب کشور(قسمت پنجم)

چگونه می توانیم یک "معلم الهام بخش" باشیم؟

آيا بودجه 97 آموزش‌‌و‌پرورش، بودجه‌اي متفاوت است؟

جامعه ی مدنی مهمترین رکن اصلاح و توسعه ی جامعه

توان تولید آب پمپاژ در سبزوار به 400لیتر بر ثانیه افزایش می یابد

بررسی علل تخریب ساختمان ها در زلزله 21 آبان۹۶ غرب کشور(قسمت چهارم) ​

گزارش صد‌ روزه و وعده‌هايي که اجرايي نشد!

60 درصد مدارس خراسان رضوی و 40 درصد مدارس سبزوار نیازمند بازسازی است

بررسی علل تخریب ساختمان ها در زلزله ۲۱آبان۹۶ غرب کشور (قسمت سوم)

سبزوارنگار